Thừa kế không có di chúc được phân chia thế nào?

Thừa kế không có di chúc được phân chia thế nào?

Một vài trường hợp người qua đời nhưng không để lại di chúc đã dẫn đến nhiều băn khoăn về việc tài sản sẽ được chia cho ai và chia theo nguyên tắc nào. Vậy thừa kế không có di chúc được phân chia thế nào theo quy định pháp luật hiện hành? Để giúp bạn hiểu rõ nguyên tắc chia thừa kế theo quy định pháp luật, Luật Nam Sơn đã tổng hợp những thông tin liên quan trong bài viết dưới đây.

Thừa kế không có di chúc là gì? Khi nào được áp dụng?

Thừa kế không có di chúc là trường hợp người chết để lại tài sản nhưng không lập di chúc hợp pháp hoặc di chúc không thể sử dụng để phân chia di sản. Khi đó, việc phân chia tài sản sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật thay vì theo ý chí của người đã mất. Hình thức này thường được gọi là thừa kế theo pháp luật.

Pháp luật quy định một số trường hợp cụ thể mà việc chia di sản sẽ được thực hiện theo pháp luật, bao gồm:

  • Người chết không để lại di chúc
  • Di chúc không hợp pháp
  • Người được chỉ định trong di chúc không còn quyền hưởng di sản
  • Di chúc chỉ định một phần tài sản

Hình 1: Thừa kế không có di chúc là khi người qua đời không lập di chúc phân chia di sản

Thừa kế không có di chúc được phân chia thế nào?

Khi một người qua đời mà không để lại di chúc hợp pháp, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật. Nguyên tắc và cách phân chia thừa kế trong trường hợp này được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015.

Nguyên tắc chia thừa kế theo pháp luật

Pháp luật quy định một số nguyên tắc cơ bản khi phân chia thừa kế không có di chúc để đảm bảo quyền lợi của những người có quan hệ thân thích với người để lại di sản.

  • Di sản được chia theo hàng thừa kế: Những người thuộc cùng một hàng thừa kế sẽ có quyền nhận phần di sản ngang nhau. Hàng thừa kế gần hơn sẽ được ưu tiên trước hàng thừa kế sau.
  • Chỉ khi không còn ai ở hàng thừa kế trước thì hàng sau mới được hưởng: Ví dụ, nếu hàng thừa kế thứ nhất vẫn còn người đủ điều kiện nhận di sản thì những người ở hàng thừa kế thứ hai sẽ không được chia.
  • Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản: Trong trường hợp một người từ chối nhận phần tài sản thừa kế, phần đó sẽ được chia lại cho những người thừa kế còn lại theo quy định pháp luật.
  • Việc phân chia có thể được thực hiện theo thỏa thuận: Nếu tất cả những người thừa kế đồng ý với một phương án phân chia khác so với nguyên tắc mặc định, họ có thể lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản và thực hiện tại cơ quan công chứng.

Hình 2: Nguyên tắc phân chia theo hàng thừa kế được ưu tiên khi không có di chúc

Các hàng thừa kế theo quy định pháp luật

Theo quy định của Bộ luật Dân sự 2015, những người có quyền hưởng di sản thừa kế không có di chúc được chia thành các hàng thừa kế theo mức độ quan hệ với người để lại tài sản.

Hàng thừa kế thứ nhất bao gồm:

  • Vợ hoặc chồng của người chết
  • Cha mẹ ruột hoặc cha mẹ nuôi
  • Con ruột hoặc con nuôi

Đây là hàng thừa kế được ưu tiên cao nhất và thường là những người trực tiếp được hưởng di sản trong đa số trường hợp.

Hàng thừa kế thứ hai bao gồm:

  • Ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại
  • Anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết
  • Cháu ruột của người chết mà người chết là ông bà nội hoặc ông bà ngoại

Hàng thừa kế thứ ba bao gồm:

  • Cụ nội, cụ ngoại
  • Bác ruột, chú ruột, cô ruột, dì ruột
  • Cháu ruột của người chết mà người chết là bác, chú, cô, dì
  • Chắt ruột của người chết

Trong thực tế, nếu còn người thuộc hàng thừa kế thứ nhất thì di sản thường sẽ được chia cho những người trong hàng này mà không chuyển sang các hàng sau.

Cách xác định phần tài sản mỗi người được hưởng

Trước hết cần xác định tổng giá trị di sản của người chết. Chỉ phần tài sản thuộc quyền sở hữu của người đã mất mới được đưa vào khối di sản. Sau khi xác định khối di sản, tài sản sẽ được chia đều cho những người cùng hàng thừa kế. 

Ví dụ: nếu hàng thừa kế thứ nhất có 4 người thì mỗi người sẽ được hưởng 1/4 giá trị di sản (trừ trường hợp có thỏa thuận khác).

Trong thực tế, nếu di sản là nhà đất hoặc tài sản không thể chia nhỏ, các bên có thể thỏa thuận một trong các phương án sau:

  • Một người nhận toàn bộ tài sản và thanh toán phần giá trị cho những người còn lại
  • Bán tài sản để chia tiền
  • Thỏa thuận cùng sở hữu tài sản

Trình tự, thủ tục nhận thừa kế khi không có di chúc

Trong trường hợp thừa kế không có di chúc, những người thừa kế cần thực hiện một số thủ tục pháp lý để xác lập quyền sở hữu đối với di sản. Các quy định liên quan chủ yếu được hướng dẫn trong Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng 2014.

Hình 3: Trình tự, thủ tục nhận thừa kế khi không có di chúc

Chuẩn bị hồ sơ khai nhận thừa kế

Trước khi tiến hành thủ tục nhận thừa kế, những người có quyền hưởng di sản cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để chứng minh quyền thừa kế của mình. Một số giấy tờ cần chuẩn bị:

  • Giấy chứng tử hoặc giấy báo tử của người để lại di sản
  • Giấy tờ tùy thân của những người thừa kế (CMND/CCCD hoặc hộ chiếu)
  • Giấy tờ chứng minh quan hệ với người chết (giấy khai sinh, sổ hộ khẩu, giấy đăng ký kết hôn…)
  • Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản của người để lại di sản như giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, đăng ký xe, sổ tiết kiệm hoặc các giấy tờ tài sản khác
  • Các giấy tờ liên quan khác nếu có (ví dụ: văn bản từ chối nhận di sản của một người thừa kế)

Thủ tục khai nhận hoặc phân chia di sản

Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, những người thừa kế có thể thực hiện thủ tục khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản tại tổ chức công chứng. Quy trình cơ bản thường gồm các bước sau:

Bước 1: Nộp hồ sơ tại tổ chức công chứng

Những người thừa kế không có di chúc nộp hồ sơ và yêu cầu công chứng văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản tại văn phòng công chứng hoặc phòng công chứng.

Bước 2: Niêm yết thông tin thừa kế

Trong nhiều trường hợp, cơ quan công chứng sẽ thực hiện việc niêm yết thông tin thừa kế tại Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người chết cư trú cuối cùng.

Bước 3: Lập văn bản khai nhận hoặc phân chia di sản

Sau khi hết thời gian niêm yết và không có tranh chấp, công chứng viên sẽ lập văn bản khai nhận hoặc văn bản thỏa thuận phân chia di sản cho những người thừa kế ký xác nhận.

Bước 4: Thực hiện thủ tục sang tên tài sản

Căn cứ vào văn bản công chứng, những người thừa kế có thể thực hiện thủ tục đăng ký sang tên đối với tài sản như nhà đất, xe hoặc các tài sản khác theo quy định pháp luật.

Hình 4: Người thừa kế cần làm thủ tục khai nhận di sản

Kết luận

Khi thừa kế không có di chúc, việc phân chia di sản sẽ được thực hiện theo quy định của pháp luật dựa trên các hàng thừa kế và nguyên tắc chia tài sản cụ thể. Người nhận thừa kế cần nắm rõ quy định về hàng thừa kế, cách xác định phần tài sản mỗi người được hưởng cũng như trình tự thủ tục nhận di sản để hạn chế tranh chấp và bảo đảm quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

 

Liên Hệ: 0909633246

Liên Hệ: 1900633246

Fanpage
Đặt lịch hẹn
Zalo
Hotline