Thừa kế theo di chúc là gì ? Những quy định về quyền thừa kế mà bạn nên biết

Thừa kế theo di chúc là gì ? Những quy định về quyền thừa kế mà bạn nên biết

Thừa kế theo di chúc là một trong những hình thức phân chia tài sản phổ biến. Có thể giúp người để lại di sản thể hiện rõ ý chí của mình trước khi qua đời. Tuy nhiên, để một bản di chúc có giá trị pháp lý và được công nhận. Người lập di chúc và người thừa kế cần hiểu rõ các quy định liên quan. Bài viết này sẽ giúp bạn nắm rõ khái niệm này. Từ đó biết được quyền và nghĩa vụ của người thừa kế . Để rút ra những điểm pháp luật quan trọng, tránh tranh chấp sau này.

Thừa kế theo di chúc là gì ? 

“Thừa kế theo di chúc” là hình thức mà người để lại tài sản (người chết) lập bản di chúc trước khi qua đời. Để chỉ định rõ người hưởng tài sản hay phần tài sản sau khi mình qua đời. Căn cứ Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm chuyển tài sản của mình cho người khác sau khi chết. 

Trong hình thức này, người lập di chúc chủ động quyết định “ai hưởng gì, hưởng phần nào” thay vì mặc định để luật phân chia. Việc phân chia theo di chúc giúp bảo đảm hoàn cảnh, nguyện vọng của người để lại được thể hiện rõ hơn.

Tuy nhiên, để di chúc có hiệu lực pháp lý và quyền thừa kế theo di chúc được thực thi. Pháp luật có quy định rõ về điều kiện, quyền lợi của người thừa kế. Cũng như trường hợp vẫn “được hưởng” dù không được ghi trong di chúc. Ví dụ: theo Điều 644 của Bộ luật Dân sự 2015, đối với các trường hợp nhất định như con chưa thành niên, cha/mẹ, vợ/chồng dù không được chỉ định trong di chúc vẫn có quyền hưởng một phần di sản.

Hình 1: Thừa kế theo di chúc là gì ?

Điều kiện để một di chúc hợp pháp

Để một bản di chúc được công nhận và có hiệu lực pháp luật, Bộ luật Dân sự 2015 quy định rất rõ về những yêu cầu bắt buộc. Những điều kiện này nhằm bảo đảm rằng ý chí của người để lại di sản được thể hiện một cách tự nguyện, minh bạch. Không bị chi phối bởi bất kỳ yếu tố nào bên ngoài. Dưới đây là các nhóm điều kiện quan trọng cần xem xét trước khi đánh giá tính hợp pháp của một bản di chúc.

Điều kiện về chủ thể lập di chúc

Người lập di chúc phải có năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo BLDS (ví dụ là người thành niên, đủ năng lực nhận thức). Với người dưới 18 tuổi (từ 15-18), vẫn có thể lập di chúc nếu có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người giám hộ.

Điều kiện về hình thức và nội dung di chúc

  • Di chúc có thể là bằng văn bản hoặc miệng
  • Nếu là di chúc miệng, người lập di chúc phải nói rõ ý chí trước ít nhất 2 người làm chứng. Sau đó trong vòng 5 ngày bắt buộc phải công chứng hoặc chứng thực. 
  • Di chúc bằng văn bản không bắt buộc phải công chứng, nhưng nếu không công chứng thì phải đảm bảo các điều kiện nhất định. Ví dụ: di chúc có ngày tháng, tên người lập, tên người thừa kế, tài sản để lại, nơi tài sản…
  • Nếu di chúc viết tay (tự viết), người lập di chúc phải ký hoặc điểm chỉ. Nếu nhiều trang, mỗi trang đều phải đánh số và ký hoặc điểm chỉ.
  • Khi có chỗ sửa, xóa, người lập di chúc hoặc người làm chứng phải ký hoặc điểm chỉ ở chỗ sửa đổi đó.

Một số trường hợp đặc biệt

  • Một số di chúc đặc biệt vẫn được công nhận mà không cần công chứng thông thường. Ví dụ di chúc của quân nhân đang tại ngũ, di chúc của người đang điều trị tại bệnh viện. Hoặc di chúc của người đang ở trên tàu biển/máy bay nếu được xác nhận bởi người thẩm quyền.
  • Khi di chúc được lập bằng tiếng nước ngoài, theo BLDS 2015, bản di chúc đó phải được dịch sang tiếng Việt và công chứng/chứng thực để có giá trị pháp lý.

Hình 2: Điều kiện để một di chúc hợp pháp

Quyền và nghĩa vụ của người thừa kế theo di chúc

Người thừa kế theo di chúc được pháp luật bảo đảm nhiều quyền quan trọng. Trước hết là quyền nhận di sản theo đúng ý chí của người lập di chúc nếu di chúc hợp pháp (Điều 626 và Điều 630 BLDS 2015). Họ có quyền từ chối nhận di sản, quyền yêu cầu chia di sản, quyền yêu cầu người đồng thừa kế thực hiện đúng phần tài sản đã được chỉ định. 

Song song với quyền lợi, người thừa kế cũng phải thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản được nhận. Điều này bao gồm việc thanh toán các khoản nợ, chi phí hợp lý liên quan đến người chết. Nghĩa vụ tài chính với Nhà nước hoặc nghĩa vụ mà người chết chưa hoàn thành. Người thừa kế không phải dùng tài sản riêng để trả nợ, trừ khi họ tự nguyện. 

Hình 3: Quyền và nghĩa vụ của người thừa kế theo di chúc

Các trường hợp di chúc vô hiệu hoặc bị tranh chấp

Di chúc là văn bản pháp lý định đoạt tài sản. Tuy nhiên, nếu không tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về hình thức và nội dung theo Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015. Di chúc có thể bị tuyên bố vô hiệu và dẫn đến tranh chấp thừa kế theo di chúc kéo dài. Việc nắm vững các căn cứ pháp lý về tính hợp lệ của di chúc là điều kiện tiên quyết để đảm bảo quyền lợi và tránh rủi ro pháp lý.

Di chúc vô hiệu về hình thức hoặc nội dung

Di chúc vô hiệu là di chúc không phát sinh hiệu lực pháp luật. Căn cứ theo Điều 630 và Điều 645 Bộ luật Dân sự 2015, một di chúc có thể bị Tòa án tuyên bố vô hiệu toàn bộ hoặc một phần. Việc này thường xảy ra khi di chúc vi phạm nghiêm trọng các điều kiện về hình thức hoặc nội dung.

Sự vô hiệu về hình thức bao gồm việc di chúc không được lập, ký tên hoặc công chứng/chứng thực đúng quy định. Ví dụ, di chúc miệng không được ghi chép và chứng thực kịp thời trong thời hạn luật định (5 ngày) sẽ bị coi là vô hiệu theo Điều 630 BLDS 2015.

Về nội dung, di chúc vô hiệu khi người lập không minh mẫn, sáng suốt lúc ký hoặc di chúc bị lập do bị lừa dối, đe dọa, cưỡng ép. Ngoài ra, nội dung di chúc cũng không được vi phạm điều cấm của pháp luật, đạo đức xã hội hoặc không đảm bảo quyền hưởng di sản của những người thừa kế bắt buộc.

Những nguyên nhân dẫn đến tranh chấp thừa kế theo di chúc

Tranh chấp thừa kế theo di chúc nảy sinh từ sự mâu thuẫn giữa những người thừa kế về quyền lợi và nghĩa vụ đối với di sản. Nguyên nhân hàng đầu thường xoay quanh vấn đề hiệu lực của di chúc và việc phân chia tài sản không công bằng.

Nhiều tranh chấp phát sinh khi một bên cho rằng di chúc đã được lập không đúng quy định về hình thức. Hay người lập di chúc tại thời điểm ký không có đủ năng lực hành vi dân sự. Việc chứng minh năng lực hành vi hay việc bị ép buộc là điểm mấu chốt tại Tòa án.

Hình 4.Các trường hợp di chúc vô hiệu hoặc bị tranh chấp

Kết luận 

Thừa kế theo di chúc là phương thức pháp lý quan trọng giúp cá nhân tự định đoạt tài sản sau khi qua đời. Đảm bảo ý nguyện được thực hiện một cách chính xác nhất. Việc nắm vững các quy định pháp luật về thừa kế giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người thụ hưởng và gia đình. Nếu gặp phải vướng mắc trong quá trình lập hoặc thi hành di chúc bạn có thể tìm đến LUẬT NAM SƠN để được tư vấn thêm.

 

Liên Hệ: 0909633246

Liên Hệ: 1900633246

Fanpage
Đặt lịch hẹn
Zalo
Hotline