Tranh chấp thừa kế không có di chúc là một trong những dạng tranh chấp phổ biến, dễ phát sinh mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình khi phân chia di sản. Việc không có di chúc để lại khiến quy trình phân chia tài sản phải tuân theo quy định pháp luật, đồng thời dễ dẫn đến hiểu lầm, mất đoàn kết hoặc khiếu kiện kéo dài. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ cơ sở pháp lý, quy trình khởi kiện, cách bảo vệ quyền lợi cũng như những lưu ý quan trọng khi xảy ra tranh chấp thừa kế không cần di chúc.
Sơ bộ tranh chấp thừa kế không cần di chúc
Tranh chấp thừa kế không có di chúc xảy ra khi người để lại di sản mất mà không để lại di chúc hợp pháp, dẫn đến việc các đồng thừa kế không thống nhất được cách phân chia tài sản. Trong trường hợp này, việc phân chia di sản sẽ thực hiện theo quy định của pháp luật, cụ thể là thừa kế theo pháp luật tại Bộ luật Dân sự.
Hình 1. Tranh chấp thừa kế khi không có di chúc
Tuy nhiên, thực tế không ít trường hợp phát sinh tranh chấp do các bên không đồng thuận về giá trị tài sản, quyền sở hữu, công sức đóng góp bảo quản tài sản, hoặc tranh chấp quyền sử dụng đất trong khối di sản. Việc không có di chúc rõ ràng khiến tranh chấp trở nên phức tạp hơn, kéo dài thời gian giải quyết và ảnh hưởng nghiêm trọng đến quan hệ gia đình.
Căn cứ pháp lý khi tranh chấp thừa kế
Căn cứ để giải quyết tranh chấp thừa kế không có di chúc được quy định tại Bộ luật Dân sự 2015, Luật Đất đai 2013 (nếu liên quan nhà đất) và các văn bản hướng dẫn thi hành. Việc phân chia thừa kế không có di chúc sẽ được thực hiện theo quy định về thừa kế theo pháp luật, căn cứ vào hàng thừa kế, phần di sản và nghĩa vụ tài sản của người chết để lại.
Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015 quy định các hàng thừa kế theo pháp luật gồm:
- Hàng thừa kế thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi.
- Hàng thừa kế thứ hai: ông bà nội, ông bà ngoại, anh chị em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông bà nội, ông bà ngoại.
- Hàng thừa kế thứ ba: cụ nội, cụ ngoại; bác, chú, cậu, cô, dì ruột; cháu ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại; chắt ruột của người chết.
Việc phân chia được thực hiện đồng đều giữa những người cùng hàng thừa kế, trừ trường hợp các bên tự thỏa thuận khác.
Quy trình giải quyết tranh chấp thừa kế
Quy trình giải quyết tranh chấp thừa kế không có di chúc cần trải qua các bước sau:
Bước đầu tiên, các bên cần tiến hành hòa giải nội bộ trong gia đình hoặc tại UBND xã, phường nơi có bất động sản nếu có liên quan. Việc hòa giải giúp hạn chế tranh chấp leo thang và giữ được mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình.
Hình 2. Quy trình và các thủ túc giải quyết tranh chấp thừa kế
Trong trường hợp hòa giải không thành, các bên có quyền khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền để yêu cầu phân chia di sản thừa kế. Hồ sơ khởi kiện cần chuẩn bị gồm: đơn khởi kiện, giấy chứng tử của người để lại di sản, giấy tờ chứng minh mối quan hệ giữa các đồng thừa kế, các giấy tờ về tài sản để lại, chứng cứ liên quan đến quá trình quản lý, sử dụng di sản.
Thời hiệu khởi kiện tranh chấp thừa kế không có di chúc là 10 năm kể từ thời điểm mở thừa kế (ngày người để lại di sản chết). Nếu qua thời hiệu này, các đồng thừa kế chỉ có thể khởi kiện yêu cầu công nhận quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng tài sản chung, không thể khởi kiện yêu cầu chia di sản thừa kế.
Việc nắm rõ quy trình này giúp các đồng thừa kế chuẩn bị tốt hồ sơ, tránh bị động trong quá trình khởi kiện. Sau khi hiểu rõ quy trình khởi kiện, người có quyền khởi kiện tranh chấp thừa kế cần biết rõ mình có đủ điều kiện khởi kiện không trước khi tiến hành các bước pháp lý.
Người có quyền khởi kiện tranh chấp thừa kế không cần di chúc
Theo quy định pháp luật, những người thuộc hàng thừa kế theo quy định tại Điều 651 Bộ luật Dân sự, hoặc người đại diện hợp pháp, người giám hộ hợp pháp của họ sẽ có quyền khởi kiện tranh chấp thừa kế không có di chúc khi phát sinh tranh chấp.
Ngoài ra, trong một số trường hợp, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trực tiếp đến di sản cũng có thể khởi kiện để yêu cầu Tòa án giải quyết, như trường hợp người đang quản lý di sản, người đang chiếm hữu tài sản trái pháp luật hoặc người đang có quyền lợi gắn liền với di sản.
Các dạng tranh chấp thừa kế thường gặp
Trong thực tế, tranh chấp thừa kế không có di chúc thường xuất hiện dưới các dạng như: tranh chấp về hàng thừa kế, tranh chấp về xác định khối di sản thừa kế, tranh chấp về công sức đóng góp của các đồng thừa kế trong việc duy trì, quản lý di sản, tranh chấp về quyền sử dụng đất, nhà ở thuộc di sản.
Hình 3. Các dạng tranh chấp thừa kế hay gặp
Không ít trường hợp, tranh chấp phát sinh khi một hoặc một số người đang quản lý, sử dụng toàn bộ hoặc một phần di sản không đồng ý trả lại tài sản cho những người đồng thừa kế khác, hoặc khi các bên không thống nhất về việc phân chia hiện vật, định giá tài sản.
Luật Nam Sơn hỗ trợ giải quyết tranh chấp thừa kế
Luật Nam Sơn với đội ngũ luật sư chuyên sâu trong lĩnh vực thừa kế, đất đai sẵn sàng đồng hành cùng bạn trong quá trình giải quyết tranh chấp thừa kế không có di chúc, đảm bảo quyền lợi hợp pháp và tiết kiệm thời gian, chi phí cho khách hàng.
Chúng tôi hỗ trợ:
- Tư vấn xác định hàng thừa kế, quyền và nghĩa vụ của các bên.
- Chuẩn bị hồ sơ khởi kiện, đại diện khách hàng trong quá trình thương lượng, hòa giải, tố tụng.
- Tham gia bảo vệ quyền lợi tại Tòa, đảm bảo các thủ tục được thực hiện đúng pháp luật.
- Hỗ trợ thủ tục công chứng văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc sang tên tài sản sau khi có phán quyết của Tòa án.
Hình 4. Đội ngũ luật sư chuyên nghiệp tại Luật Nam Sơn
Tranh chấp thừa kế không có di chúc là vấn đề pháp lý phức tạp, dễ phát sinh mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình và mất nhiều thời gian giải quyết nếu không hiểu rõ quy trình pháp luật. Việc trang bị kiến thức pháp lý, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tuân thủ đúng quy trình sẽ giúp bạn bảo vệ quyền lợi hợp pháp, tiết kiệm chi phí và hạn chế mâu thuẫn kéo dài.
Nếu bạn đang gặp phải tranh chấp thừa kế mà không có di chúc và cần hỗ trợ pháp lý, hãy liên hệ Luật Nam Sơn để được tư vấn chi tiết và đồng hành cùng bạn trong suốt quá trình giải quyết tranh chấp.




